آشنایی با سیستم آموزشی انتاریو- 38
قبل ازتابلوی روی در کلاس، یا حتی قد و قامت دانش‌آموزان داخلش، رنگ‌های شاد اسباب‌بازی‌ها، وسایل متنوع، و صندلی‌های کوچک اما مقاوم، و بالاخره کاردستی‌های رنگارنگ روی در و دیوار کلاس، به شما می‌گویند اینجا کلاس پیش‌دبستانی‌هاست. جایی که فرزندان ما اولین بار، کلاس درس را تجربه می‌کنند. از وقتی که چهارسالگی خود را تمام کردند وارد این کلاس می‌شوند و دو سال به آموزش مقدماتی مشغول می‌شوند. در استان انتاریو به این کلاس، کودکستان (kindergarten)‌ می‌گویند. اگرچه کلمه پیش‌دبستانی (pre school) در ایران  فقط به معنای آمادگی قبل از دبستان است، اینجا گاهی کلمه پیش‌دبستانی درمهدکودک‌ها هم استفاده می‌شود. آنچه در این کلام مد نظر است، دو سال آموزشی قبل از کلاس اول دبستان است.
‌دولت انتاریو  فقط چند سالیست که به تمام روز کردن این آموزش، همت گماشته (Full-Day Kindergarten) و از سال 2010 سند آموزشی مربوطه را تنظیم و به طور آزمایشی اجرا کرده است. این سند پس از بازنگری‌های معمول، در سال 2016 به زیور چاپ آراسته شد. پیش از آن، خانواده‌ها بطور انتخابی و اختیاری فرزندان خود را به این کلاس می‌فرستادند: برخی مراکز این سرویس را به صورت یک روز درمیان عرضه می‌کردند، و برخی به صورت نیمه روز ولی کل هفته. بررسی‌های مفصل‌ متخصصین با در نظر گرفتن جنبه‌های اقتصادی، آموزشی، و تربیتی، برنامه‌ریزان را متقاعد ساخت تا چنین آموزشی، الزامی، رایگان، و تمام روز باشد و ما در طول چند سال آینده شاهد دستاوردهای این تصمیم خواهیم بود.
این هفته فرزند خود را به کودکستان می‌بریم، نگاهی به دور و اطراف می‌اندازیم، و آخرساعت مدرسه باز او را از مدرسه می‌گیریم. هفته بعد به یاری حق سند آموزشی کودکستان را نگاه می‌کنیم و به شیوه‌های آموزش و کمی از فلسفه‌اش آشنا می‌شویم.
ابتدا باید از درب ویژه کودکستانی‌ها وارد شویم. بله در اکثر قریب به اتفاق مدارس، درب ورود و خروج، و نیز ساعت مرخصی از مدرسه، با بقیه پایه‌ها متفاوت است و این دو نکته قابل تامل، باعث تامین امنیت بیشتری برای این فرزندان خردسال می‌شود. یعنی از محوطه پارکینگ که فاصله گرفتیم و به محل عبور پیاده‌رو رسیدیم با فضای حصار کشیده‌ای روبرو می‌شویم که بعد از گذر از در آن، کودک به این حیاط محفوظ با توری یا پرچین وارد می‌شود و معلمی از آنان استقبال می‌کند. در این حیاط کوچک و در نظارت معلم می‌مانند تا زنگ بخورد و به راهروی مربوط به کلاس کودکستان وارد شوند. والدین از همین جا و بیرون محوطه حیاط از بچه‌ها خداحافظی می‌کنند و نقل ماجرا را به راوی داستان می‌سپارند!
‌داخل راهرو یا اتاق رختکن، هر بچه کیف خود را در جای مقرر آویزان می‌کند، کفش مخصوص داخل کلاس می‌پوشد، کت و کلاه را درمحل مخصوص خود قرار می‌دهد، و به داخل کلاس وارد می‌شود. در این اثنا معمولا بچه‌ها موظفند روی موکت داخل کلاس بنشینند و یک کتاب از قفسه کتابخانه داخل کلاس بردارند و مشغول کتاب خواندن (حتی تماشای تصاویر) بمانند تا همه همکلاسی‌ها حاضر شوند. حالا برای معلم کلاس که عضوی از کالج معلمان رسمی انتاریوست (OCT)، وقت انجام حضور و غیاب است؛ و برای همکارش که عضوی از تعلیم‌گران کودک (ECE) است، وقت بررسی دفترچه‌های ارتباط اولیا و مربیان: تا بدانند پیغامی از طرف اولیا به مدرسه فرستاده شده است یا خیر. اگرچه شیوه کلاس‌داری معلمان بسته به سلیقه خودشان است، اما کلیات تقریبا در همه مدارس شبیه هم است. صبح خود را با سلام و خیرمقدم شروع می‌کنند و به درس کوتاهی راجع به وضعیت جوی و اینکه کدام روز از هفته است و کدام ماه از سال است و نیز بررسی اجمالی از برنامه امروز می‌پردازند. اگرچه در نگاه اول خیال می‌کنیم چه فعالیت ساده و کم‌اهمیتی است، اما در واقع بخشی از درس خودآگاهی و درک زمان است که معلم هر روز با صبر دنبال می‌کند. در برخی کلاس‌ها هر روز یک نفر انتخاب می‌شود تا تقویم خوش آب و رنگ و کودکانه کلاس را مرور کند، و یا معلم اشاره می‌کند و بچه‌ها همه با صدای بلند جمله را می‌خوانند، "امروز، سه شنبه، دوم آوریل، است. امروز هوا آفتابی است..."  در برخی از کلاس‌ها هر روز صبح بچه‌ها به اخبار مورد علاقه‌شان می‌پردازند. مثل این که دیشب تیم بسکتبال مورد علاقه‌ام در مسابقه برد. در برخی کلاس‌ها به سوال ویژه آن روز معلم جواب می‌دهند. معمولا دوشنبه صبح به سوال "آخر هفته خودرا چطور گذراندید" پاسخ می‌دهند. بچه‌ها در این ساعت که به وقت دورهمی (circle time) یا (community time) شناخته می‌شوند در واقع کلی آموزش می‌گیرند و همچنین دستمایه ارزیابی معلم از کارکرد بچه‌ها فراهم می‌شود. تعجب نکنید. تمام برنامه‌های جاری در کودکستان همین قدر ساده به نظر می‌رسد اما هر کدامش چندین هدف را دنبال می‌کند. در طول روز این تیم آموزشی یعنی معلم و مربی کودک، هر کدام وظایف مقرری دارند که با برنامه‌ریزی قبلی و در هماهنگی با نیازهای دانش‌آموزان و همکاری با بقیه کلاس‌های کودکستان مدرسه (اگربیش ازیک کلاس کودکستان داشته باشند)، با دقت تنظیم شده است.
اکثر برنامه‌های شش ماده درسی که دنبال می‌شود از طریق بازی، فعالیت، و کار عملی است. به این نوع یادگیری برمبنای بازی (play based learning) گفته می‌شود. برای کنترل کردن این نوع بازی‌های آموزش‌دهنده، لازمست که بچه‌ها در گروه‌های کوچکی مشغول باشند. این شیوه کار مرکزهای مختلف را (centers) می‌گویند. برای آشنایی با شیوه کار مرکزها، لطفا به نوشته‌های این مجموعه در باب آموزش علوم تجربی رجوع کنید. اما مختصر بدانیم که هر میز یک فعالیت را دنبال می‌کند و وسایل مورد نیاز همانجا فراهم آمده است. اگر درس ریاضی است، بچه‌ها با توجه به سطح‌بندی خود در میز مربوطه فعالیتی را انجام می‌دهند. در این ساعت معلم به یادداشت‌برداری از شیوه کار بچه‌ها می‌پردازد و ممکنست عکس هم تهیه کند تا بتواند برای ارزیابی خود مطالب مستندی داشته باشد.
برای ساعت تفریح و خوراکی، مدارس مختلف برنامه‌ریزی خود را دارند: اینکه بچه‌ها آزاد باشند هر وقت گرسنه شدند چیزی بخورند یا فقط در ساعت مقرر؛ اما آنچه ثابت است این است که در هنگام خوردن باید نشسته باشند و اول خوراکی سالم‌تر را میل کنند: مثلا اگر تکه‌های هویج یا میوه دارند باید پیش از کلوچه یا بیسکوییت، بخورند.
در اکثر مدارس ابتدا وقت خوراکی خوردن است و سپس وقت هوای آزاد و زنگ تفریح. برای این ساعت، باز همه به رختکن می‌روند، کفش و کت و کلاه بیرون می‌پوشند و صف می‌بندند تا زنگ بخورد و به حیاط ویژه خودشان بروند.
‌دستشویی این بچه‌ها هم داخل کلاسشان است. خلاصه در هیچ ساعتی از روز بچه‌های کودکستان با بقیه پایه‌ها تماسی ندارند، مگر در موارد استثنایی که حیاط کودکستانی‌ها بخشی از بقیه حیاط مدرسه است و بچه‌ها از پشت توری و پرچین همدیگر را می‌بینند و شاید برادر و خواهر‌های بزرگتر سری به آنان بزنند. شیوه نقشه‌کشی مدارس جدیدتر به گونه‌ای است که کودکستان در گوشه‌ای از مدرسه بنا شده که دسترسی به دفتر مدرسه، و برخی تدارکات نزدیک‌تر باشد و تماس بقیه کلاس‌های مدرسه مقدور نباشد.
به دلیل حفظ امنیت بچه‌ها و نیز این نکته که برخی خانواده‌ها برای ساعت ناهار فرزندشان را با خود می‌برند، در شروع کلاس بعد از ظهر یکبار دیگر حضور و غیاب انجام می‌شود. اگر شیوه ثبت الکترونیکی نباشد، پوشه حضور و غیاب را‌ دو تا از بچه‌ها با هم به دفتر مدرسه می‌برند. در این ساعت باز بچه‌ها روی موکت هستند و معلم معمولا یک نگاه دقیق به احوال تک‌تک دانش‌آموزان دارد و به شکایات احتمالی آنان رسیدگی می‌کند. اگر موقع بازی صدمه‌ای دیده‌اند یا هر مشکلی پیش آمده است، مهم است که رسیدگی شود. چون برای بعضی بچه‌ها این اولین تجربه حضور در اجتماع است و ممکنست شیوه تعامل با کلام را هنوز یاد نگرفته باشند. آسیب‌هایی که منجر به بیرون آمدن خون از بدن یا نشان کبودی و قرمزی در بدن شود، گزارش می‌شود. بچه‌های چهارسال تمام (junior kindergarten) و نیز پنج سال تمام (senior kindergarten) با هم در این کلاس هستند.
وسایلی که درکودکستان در دسترس آنان قرار می‌گیرد از استانداردهای خاص‌ ایمنی و بهداشت برخوردار است. حساسیت دانش‌آموزان هم که خیلی جدی در نظر گرفته می‌شود. در صورت تکرار رفتارهای آسیب‌زننده از یک کودک، مراتب بررسی و پیگیری می‌شود. در صورت نیاز، از پرسنل دیگری هم درکلاس استفاده می‌شود تا از احتمال خطر و صدمه کاسته شود. این فرد یا مربی مشاور کودک و نوجوان (child youth worker) است، و یا کمک معلم (educational assistant). این فرد سوم، برای تمام روز یا ساعاتی از روز به این گروه پرجنب وجوش و فعال کمک می‌کند.
در ساعت پایان روز بچه‌ها در جمع و جور کردن وسایل و تمیزی کلاس مشارکت می‌کنند، فرم‌ها و پیام‌هایی که باید روانه خانه شود به کیفشان منتقل می‌شود، و حالا وقت رفتن به خانه یا محل مراقبت بعد از ساعت مدرسه است. کم‌کم والدین پشت پرچین‌های حیاط کودکستان جمع می‌شوند. بچه‌ها لباس بیرون را می‌پوشند و همراه کیف خود به صف می‌شوند. با دیدن کسی که آنها را می‌برد به معلم‌ خبر می‌دهند: مثلا مادرم را دیدم، پدربزرگم آن مرد کت قهوه‌ای است، و... خلاصه لحظه وصال برای بچه‌ها پرهیجان و شیرین است، و در عین حال قلب معلم با سرعت در سینه کوبیده می‌شود تا همه بچه‌ها به سلامتی به خانواده‌ها رسانده شوند. موارد منع یکی از والدین برای گرفتن فرزند، از مسایل دردسرساز اخیر است که احتمال کودک ربایی و مشکلات بعدی را به همراه دارد.
حال که با فرزند کودکستانی خود به سمت خانه می‌روید و گپ و گفتی صمیمانه با هم دارید، من هم سند آموزشی کودکستان را نگاه می‌کنم تا هفته بعد باز هم برایتان بنویسم. بازی با فرزندانتان را حتما به خاطر داشته باشید تا آینده‌ای بهتر داشته باشند و شما هم لذت ببرید.