economy-Fanni-barresi-sakhtari-eghtesad-iran

در شرایط پنجره جمعیتی با کمترین میزان سرمایه‌گذاری برای تامین نیازهای گروه سنی جوان بالاترین بازدهی ممکن عاید اقتصاد خواهد شد

در ادامه مباحث مربوط به بررسی ساختار اقتصاد ایران، از نگاه متغیرهای اجتماعی در بخش شاخصه‌های نیروی انسانی، به موضوع دموگرافی و جمعیت خواهیم پرداخت. تغیرات دموگرافی و شاخصه‌های جمعیتی نظیر رشد جمعیت از جمله مهمترین مباحث ساختاری اقتصادی-اجتماعی درجوامع انسانی بشمار می‌رود. این پدیده اگر‌چه یگانه عامل موثر بر توسعه و آهنگ پیشرفت یک جامعه نیست اما بطور مستقل متغیری قابل ملاحظه‌ در تعیین راهبردهای موثر بر رشد و توسعه در یک جامعه محسوب می‌شود.(‌نمودار شماره 1)
Iranian-economy-Fanni-Population

جمعیت ایران در نیم قرن گذشته فراز و نشیب پر دامنه‌ای را پشت سر گذاشته است و از متوسط 25 میلیون نفر در دهه 40 شمسی تا رقم متوسط 80 میلیون نفر در دهه 90 افزایش یافته است. (‌نمودار شماره 2)
Iranian-economy-Fanni-Population-growth

 آهنگ رشد تغییرات جمعیت ایران در این دوره یکسان نبوده است. این آهنگ رشد از روند صعودی در دهه‌های 40، 50 و 60 به نزول رشد جمعیت در سه دهه بعد تغییر کرده است. بر اساس نتایج سر شماری نفوس و مسکن در سال 1365 ایران شاهد بیشترین متوسط نرخ باروری کل( 2/ 6 فرزند) و رشد جمعیت(سالانه 9/3 درصد) بوده که منجر به افزایش جمعیت از 34 میلیون در سال 1355به نزدیک 50 میلیون در سال 1365 شد. بعد از این اتفاق، روند نرخ رشد جمعیت در ایران بطور شگفت‌آوری معکوس شده است به گونه‌ای که نتایج سر‌شماری سال 1375 حاکی از تقلیل نرخ باروری کل (به 5/2 فرزند) و در نتیجه کاهش شدید نرخ رشد سالانه جمعیت(به سطح 5/1درصد) بود. نکته شایان توجه در این کاهش آهنگ رشد جمعیت در این است که بر خلاف برخی کشورها نظیر چین، سیاست‌های الزام‌آوری توسط دولت به منظور کنترل فرزند‌آوری در ایران اجرا نشده است و این موضوع نشان‌دهنده کارآمدی سیاست‌های آموزشی و بهداشتی دولت در دو دهه 70 و 80 به منظور کنترل نرخ رشد جمعیت است.
بر اساس نتایج سر شماری سال 1395، جمعیت ایران نزدیک به 80 میلیون و نرخ رشد آن به 2/1 درصد در سال رسیده است که برابر با میانگین نرخ رشد جهانی جمعیت است. بر اساس آخرین برآوردها نرخ باروری کل در ایران(1/2 فرزند)با نرخ نرمال جایگزینی جمعیت برابر است که نشان از وضعیت متعادل آهنگ رشد جمعیت در ایران دارد و این عدد بالاتر از میانگین نرخ باروری کل در کشورهای توسعه یافته است که به دلیل پایین بودن نرخ رشد جمعیت، عموما سیاست‌های تشویقی در خصوص فرزند‌آوری در این کشورها اجرا می‌شود. در صورت تداوم روند فعلی، جمعیت ایران تا سال ۱۴۲۰ به ۱۰۰ میلیون افزایش خواهد یافت. (‌نمودار شماره 3)
Iranian-economy-Fanni-urban-rural-population

تغییرات ساختاری جمعیتی در ایران به درستی آینه تمام‌نمایی از گذار جامعه ایران از ساختارهای سنتی به مدرنیته است. نسبت جمعیت شهری به روستایی در ایران از رقم 6/0 در دهه 1340 به رقم 9/2 در دهه 1390 افزایش یافته است و در حال حاضر نزدیک به سه چهارم جمعیت در ایران شهر‌نشین هستند. آمار مربوط به کاهش ازدواج و افزایش طلاق ثبتی نیز موید گذار از جامعه سنتی در ایران است که با مشاهدات در سایر جوامع که روند مذکور را پشت سر گذاشته‌اند هماهنگ است. (‌نمودار شماره 4)
Iranian-economy-Fanni-wedding-divorce

تغییرات ذکر شده در ساختار جمعیتی در ایران از منظر توسعه شرایط منحصر به فردی را در مجموعه اقتصاد ایران ایجاد کرده است که در ادبیات جمعیت‌شنا‌سی به "پنجره طلایی جمعیت" معروف است. در حال حاضر نسبت جمعیت زیر15 سال و سالمندان بالای65 سال به جمعیت افراد حاضر در سنین فعالیت (15 تا 65 سال) که از آن به‌عنوان نسبت وابستگی سنی یاد می‌شود در کمترین مقدار خود (حدود 30 درصد) قرار دارد و این بدان معناست که میزان جمعیت فعال اقتصادی در بالاترین حد ممکن قرار دارد. (‌نمودار شماره 5)
Iranian-economy-Fanni-Relationhship

معمولا در روند تغییرات دموگرافیک جمعیت و در جوامعی که این گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن را تجربه می‌کنند"پنجره جمعیتی"اتفاق می‌افتد و برای یک بازه زمانی  40 تا 60 ساله استمرار می‌یابد. این پدیده از منظر توسعه اقتصادی فرصتی طلایی و بستری مناسب به منظور جهش اقتصادی و پیشرفت با استفاده از نیروی کار مولد و بالفعل فراهم می‌شود که عموما اقتصاد‌ها سعی می‌کنند تا در راهبردهای توسعه خود از این فرصت به نحو احسن استفاده نمایند. شرایط طلایی پنجره جمعیت با توجه به ساختار جمعیت و هرم جمعیت در ایران احتمالا تا میانه دهه ۱۴۲۰ استمرار خواهد یافت. (‌نمودار شماره 6)
Iranian-economy-Fanni-age

در شرایط پنجره جمعیتی با کمترین میزان سرمایه‌گذاری برای تامین نیازهای گروه سنی جوان بالاترین بازدهی ممکن عاید اقتصاد خواهد شد. معمولا در شرایط طلایی پنجره جمعیتی اقتصاد ها در سایه بهره‌گیری از آموزش و استفاده صحیح از فن‌آوری در کنار این نیروی کار بالفعل می‌توانند به صورت مستمر بالاترین نرخ رشد را تجربه کنند که نمونه عینی این اتفاق شرایط حاکم بر اقتصاد چین در چهل سال گذشته و یا شرایط اخیر رشد اقتصادی در هند است. شواهد آماری نشان میدهد که متاسفانه در حال حاضر بعلت مشکلات ساختاری و مدیریتی که اقتصاد ایران از آن رنج می برد (و در گفتارهای گذشته نیز با ذکر جزییات در خصوص آن توضیحاتی ارایه گردیده است)، راهبرد و سیاست مشخصی به منظور استفاده صحیح از این فرصت طلایی اتخاذ نشده است و شبیه فرصت‌های بی‌شمار دیگری که در طول تاریخ به تهدید تبدیل شده‌اند، این فرصت نیز با توجه به رکود تورمی شدید حاکم بر اقتصاد ایران، در کنار خیل عظیم نیروی کار عموما تحصیل کرده، به تهدیدی جدی برای مدیران و سیاست‌گذاران اقتصادی در ایران‌ بدل شده است.

Category: Articles

Sub-Category: Economy

Date: 2 هفته 3 روز قبل

For Country: Canada

Happened at: Canada

Share this with: ارسال این مطلب به