هانس هاینریش‌ شدر (Hans Heinrich Schaeder)، خاور‌شناس آلمانی، در 31 ژانویه 1896 م. در‌ شهر "گوتینگ" آلمان‌ دیده به جهان گشود‌. آموزش ابتدائی ومتوسطه را در شهر "کیل" به پایان رسانید و در همان شهر زبان‌های یونانی، لاتینی، عبری، انگلیسی، فرانسه‌ و ایتالیائی را آموخت‌. سپس در دانشگاه‌های "کیل" زبان و ادبیات عربی را‌ فرا گرفت‌ و در رشته شرق‌شناسی‌ به تحصیل خود ادامه داد‌. پس از جنگ جهانی اول به "برسلاو" رفت و دکترای خود را در سال 1922 در‌یافت نمود‌ و از آن سال تا 1926 در همان "برسلاو" و از 1926 تا 1930 در "کونیزبرگ و از 1931 تا 1944 در "برلین" و در سال‌های 1946تا 1957 در شهر "گوتینگن" استاد دانشگاه بود. از شاگردانی که تربیت کرد یکی خانم "انه ماری شیمل" بودند که شرح حالش را قبلا‌ نوشته‌ام‌. این خاور‌شناس نامدار‌ آلمانی در شهر "گوتینگن" درسال 1957 در‌گذشت (1).
‌آقای هوشنگ اتحاد در ضمن احوال استاد ابراهیم پورداوود ایران‌شناس بزرگ ایرانی شرح حال کوتاهی هم از "شدر" آورده که چون حاوی اطلاعات جدیدی است در اینجا به بخش کوتاهی از آن اشاره می‌کنم‌. ایشان نوشته‌اند: Schaeder,Hans Heinrich (1896-1957) خاورشناس، ایران‌شناس آلمانی پژوهشگر در رشته‌های تاریخ، تاریخ ادیان، شعر‌شناسی و موسیقی نظری‌ روز 31 ژانویه 1896 م. درگوتینگن‌ به دنیا آمد‌. پدرش استاد الهیات بود. ودر همان شهر زبان‌های یونانی و لاتین، عبری، انگلیسی، فرانسه و ایتالیائی را فراگرفت در سال 1914وارد "دانشگاه کیل" شد و به توصیه فرنسی کِرن (Kern) استاد تاریخ قرون وسطی به آموختن زبان عربی‌ پرداخت و همین امر موجب ورود او به رشته خاور‌شناسی شد‌. با شروع جنگ جهانی اول به خد‌مت‌ نظام فرا خوانده شد‌. ناچار دانشگاه را ترک کرد و در دانشگا‌ه‌های‌ نظامی به خدمت مشغول شد‌. پس از پایان جنگ به "برسلاو" رفت و رساله دکترای خود را‌ در دانشگاه آن شهر‌ در‌باره "حسن بصری" نوشت.‌ قسمت اول این رساله‌ که شامل تحقیقات عمیقی‌ در‌باره محیط معنوی‌ و جغرافیائی‌ حسن بصری است،‌ در سال 1924 م.‌ در مجله اسلام منتشر شد. در 1920به برلین رفت و در آنجا به نوشتن مقالاتی‌ در زمینه‌های ادبی و سیاسی پرداخت‌. در سال1922 رساله دکترای خود را با عنوان "تحقیقاتی درباره حافظ" گذارند و د‌رسال‌های ‌1922تا 1926 در "برسلاو" و 1926تا 1930در "کونیسگبرگ" و در سال‌های 1931تا 1944 در برلین و از 1946تا 1957 در گوتینگن‌ به تدریس پرداخت‌.
‌وقتی در سال 1930مارکوارت در‌گذشت، شدر بجای او به استادی کرسی‌ ایران شناسی‌ دانشگاه برلین منصوب شد‌.‌ او مقالات‌ متعددی‌ نگاشته و کتب مهمی‌ از زبان‌های سو‌ئدی، ایتالیائی، دانمارکی و روسی به زبان آلمانی‌ ترجمه کرده است .(2).
‌دکتر مریم میر‌احمدی هم‌ در چند جمله از"شدر" یاد می‌کند و می‌نویسد‌: در زمینه زبان‌ها و بیشتر ادیان ایرانی در دوران باستان، به ویژه باید‌ از دو ایران‌شناس‌ معروف یاد کرد‌ که یکی "هانس هاینریش شِدر" است‌ که از دهه 1930 به‌ بعد در دانشگاه‌های آلمان به ویژه هامبورگ‌ تدریس می‌کرد و در‌باره مسائل تاریخی‌ ادیان و آئین زردشتی و تاریخ ادیان در دانشگاه برلین استاد‌ بود و پژوهش‌های متعددی در‌باره اعتقادات‌‌ و باورهای ایرانی‌ در دوره باستانی و نیز دوره اسلامی کرده است‌.(3). دیگر زمینه تحقیقات ایران‌شناسی‌ دوران مانی‌ که با کشفیات متون مانوی در طورفان (تورفان‌) چین‌ به زبان‌های مختلف‌ مربوط است توسط خاور‌شناس "شِدر" انجام گردیده است (4).
در دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا در شرح حال ِشدر آمده است که او استاد دانشگاه‌های "کونیگزبرگ" ، "لایپزیک"، "برلین‌"و گوتینگن بود‌. هاینریش شِدر از مهمترین ایران‌شناسان آلمان بود و فعالیت‌های بسیاری در شناخت و معرفی‌ ایران داشت‌. او کرسی ایران‌شناسی را بین سال‌های 1931تا 1944 در دانشگاه برلین در اختیار داشت‌. پژوهش‌های ایران‌شناسی و تحقیقات‌ پیرامون‌ امپراطوری‌ مغول‌ها‌ نیز در زمره فعالیت‌های او بود (5).
در سایت اینتر‌نتی "تاریخ ما" در پیرامون فعالیت‌های "شِدِر"‌ تحقیقی وجود دارد که مطالب مهم آنرا برای خوانندگان گرامی خودم‌ در اینجا می‌آورم‌:"تاریخ ما" در این مقاله نوشته است که هانس هاینریش شِدِر تولدش در 22 دسامبر 1896 مطابق دوم دیماه 1275 خورشیدی‌ بوده و پدرش استاد الهیات‌ در دانشگاه و مادرش نویسنده کتاب‌های کودکان و نوجوانان‌ معرفی شده است. در دوره تحصیل در دبیرستان بود که درکنار تحصیل زبان‌های کلاسیک، زبان و ادبیات مدرن انگلیسی، فرانسوی، ایتالیائی و عبری را آموخت‌. بعدها در هنگام تحصیل در دانشگاه به تشویق استادش "کِرِن" به آموختن زبان عربی پرداخت و این انگیزه‌ای شد برای علاقه‌مندی "شِدِر" به زبان‌های شرقی. بعد‌ها در هنگام نوشتن پایان نامه دکترای خود در باره «حسن بصری »به اسلام شناسی هم علاقه پیدا کرد و پس از این مرحله بود که با آشنا شدن با اساتیدی مانند "مارکوارت" و "کارل هاینرش‌ بِکِر" فعالیت‌های دانشگاهی و تحقیقاتی خود را به زمینه ایران‌شناسی بسط داد و در نتیجه در سال 1931 پس از در‌گذشت "مارکوارت" جانشین او در رشته ایران‌شناسی در دانشگاه برلین در سال 1931 شد. ‌خانواده وی در ابتدا ‌از پیروان مذهب پروتستان بودند، هانس هاینریش ِشِدر در سال 1955 دوسال قبل از فوتش به مذهب کاتولیک گروید و در سال 1957 در‌گذشت (6).
 
نگاهی به آثار ایران شناسی "ِشِدر":
1- مقاله‌های ایرانی "Iranische Beitrage" چاپ 1930.
2- فردوسی و آلمانی‌ها "Firdosi und die Deutschen" چاپ 1934.
3- در‌باره چند کتیبه فارسی ",Uber einige altepersische Inschriften" چاپ 1930.
4- پژوهش‌های ایرانی "Iranische Forschungen" چاپ 1939-1941.
5- در‌باره تاریخ حماسه‌سرائی‌ فارسی (ترجمه‌)"Zur Geschichte des persischen Epos"چاپ 1944.
6- عمر خیام تاریخی و اسطوره‌ای "Der geschichtiche "und der mythische Omar Chajjam چاپ 1997.
7- شکل اصلی و تکامل دستگاه مانوی "ِDer Manischaismus und spatanitike Religion" چاپ 1934.
8- رساله پایان‌نامه دکتری او به نام "حسن بصری ".
9- زندگی و شعر حافظ‌. چاپ 1922.
10- "تعالیم اسلام وانسان کامل" چاپ 1925 تقدیم شده به پروفسور مارکوارت‌.
11- "‌در‌هم آمیزی‌ مکاتیب‌ در یونان وایران باستان‌" چاپ 1926 تقدیم شده به پروفسور"بِکِر".
12-" پیرامون امپراطوری مغول"‌.
13- " زبان‌های ایران‌ باستا‌ن و زرتشت‌".
14- "‌آئین مانی و پیامبر اسلام‌".
‌15- "نام‌های ترکی ایرانیان‌".
16- "آیا دقیقی زردشتی بود‌؟خدا وانسان در پیام زردشت ".
‌17- "مطالعه‌ای پیرامون زُروان‌".
18- "آئین مانی ومسیحیت‌"‌ کتاب‌ها از شماره 8 تا 18 از مقاله سایت "تاریخ ما " نقل شده که متاسفانه نام آلمانی‌ و تاریخ چاپ ندارد‌.
19- "رهاوی پیشرو مانی".
20- "اساس بنیاد شاهنشاهی‌ و روحانیت زردشتی ".
21-" رسالت زردشت از نظم واقعی‌"
22- "‌مانویت وادیان قدیم متاخر‌".
23- "مانویت از روی اکتشافات و تبعات جدید‌".
24- "‌دولت جهانی ایران‌" کتاب‌ها از شماره 20تا 24 از کتاب "پژوهشگران معاصر ایران‌"‌ جلد دوم تالیف هوشنگ اتحاد‌ نقل شده که آنها هم فاقد نام آلمانی آثار و تاریخ چاپ آنها است‌.
25- سه مقاله از آثار شِدِر‌ در کتاب مانی‌شناسی سید حسن تقی‌زاده به فارسی ترجمه شده (مقاله‌های-32-33-34) که بعد از فوت مرحوم سید حسن تقی‌زاده‌ از یادداشت‌های باقیمانده از ایشان توسط شادروان ایرج افشار‌ در کتاب مانی‌شناسی گنجانیده شده است‌. (7).
 
ورنر زوندرمان (Werner , Sundermann) در 22دسامبر 1935 در"تاله" (Thale) آلمان به دنیا آمد. پس از گذراندن تحصیلات ابتدائی و متوسطه وارد دانشگاه‌ (هومبلت/Humboldt ) برلین شد و نزد "یونکر" و "بزرگ علوی" به تحصیل در مورد مطالعات ایران پرداخت و در 1963 با نوشتن پایان نامه‌ای در‌باره "قوانین پادشاهان ساسانی‌" موفق به اخذ درجه دکتری‌ شد. ایشان از سال 1958 تا 1970م. دستیار و سپس دستیار ارشد "انستیتو‌ی مطالعات‌ خاور میانه‌ای "(Vorderasiatisches Institute‌‌) دانشگاه هومبولت و از 1968م. نیز رئیس بخش مطالعات آسیائی آن دانشگاه بود‌. زوندرمان از 1967م. پژوهش‌ در زمینه مجموعه متون طورفان (تورفان‌) و از سال 1970م. همکاری علمی با انستیتوی باستان‌شناسی آکادمی علوم  آلمان شرقی را آغاز کرد "زوندر‌مان "‌پژوهش‌های نسبتا‌ زیادی‌ در زمینه ادبیات فارسی در دوره‌های کهن و معاصر انجام داد‌ه و در این موضوعات‌ آثاری آفریده است‌. (8).
مرحوم مهرداد بهار و ابوالقاسم‌ اسماعیل‌پور‌ در‌باره زوندرمان‌ نوشته اند: زوندرمان در دهه 1990 یکی از فعالترین ایران‌شناسانی است که در‌باره نوشته‌های‌ مانوی تورفات تحقیقات گسترده‌ای‌ کرده است‌ و در بهار 1997 مجمع بین‌المللی‌ مطالعات مانوی زیر نظر کورت رودُلف و ورنرزوندرمان‌ چهارمین  همایش مانی‌شناسی را در لووًن بلژیک برگزار کرد‌. در این همایش بود که شصت تن از ایران‌شناسان‌ بلند‌پایه جهان مقاله‌های جدید خودرا عرضه کردند، از جمله خود زوندرمان هم مقاله‌ای‌ ارائه نمود‌. از زمان 1914 تاکنون مری بویس و زوندرمان‌ از طلایه‌داران‌ پژوهش‌های مانوی و قرائت وترجمه‌ دست نوشته‌های ایرانی تورفان بوده‌اند (9).
 
نظری اجمالی به آثار زوندر‌مان در زمینه تحقیقات ایران شناسی:
1 "پروین دختر ساسان‌" از صادق هدایت (ترجمه‌) چاپ 1960.
2- "حاجی آقا‌" از صادق هدایت (ترجمه‌) چاپ 1964.
3‌- "در‌باره فارسی‌ کلیمیان دیر بنیامین‌"‌ چاپ  1966‌.
‌4- "متون ایرانی مجموعه تورفان‌" چاپ 1970.
5- "نظام‌های خط و الفبا در ایران باستان‌"چاپ 1985.
6- "تاریخ ایران باستان‌"بررسی و نقد" اثر ریچارد نلسون فرای‌ چاپ 1985.
7- "نامنامه ایرانی "(نقد وبررسی اثر الرام‌) چاپ 1988.
‌8-"زبان‌های میانه غرب ایران "چاپ 1989.
‌9-‌ "فارسی میانه‌" چاپ 1989.
10- ‌"اسامی ایرانی مانویان‌" چاپ 1990.
11-"‌آتش‌پرست و دیگر داستان‌های‌ صادق هدایت"، ویراستار تورج رهنما (نقد وبررسی ). چاپ 1998.
‌12- "‌غزلیات حافظ‌‌"چاپ 2004.(9).
‌13-"بررسی متن‌های فارسی میانه‌ در زمینه اسطوره آفرینش‌ در دین مانی‌" که توسط‌ امید بهبهانی‌ به فارسی ترجمه شده و در سال 1368‌ چاپ شده است‌.
14- مقاله "تصویری نا‌دیده از مانی‌" ترجمه امید بهبهانی‌، مجله‌ فرهنگ شماره 13 زمستان 1371‌.
15- "تاریخ نهاد‌ها و تشکیلات‌ دینی مانویان‌ بر اساس متن‌های سُغدی‌" چاپ‌ تهران 1374.
16- "باز‌نگری‌ جایگاه مهر در یزدان‌شناسی مانی‌"‌ مجله فرهنگ شماره 17 چاپ 1375.
 
منابع وماخذ:
1- محمد رستمی‌: ایران‌شناسان و ادبیات فارسی‌ صص437-436. چاپ تهران 1390 از انتشارات پژوهشگاه‌ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی‌.
2- هوشنگ اتحاد‌: پژوهشگران معاصر ایران، جلد دوم صص82-83.‌ چاپ تهران 1379 از انتشارات‌ فرهنگ معاصر ایران‌.
‌3- خانم دکتر مریم میر‌احمدی‌: تاریخ‌ تحولات ایران‌شناسی در دوران اسلامی ص68‌ چاپ تهران 1395 از انتشارات طهوری.
‌4- همان نویسنده، تاریح تحولات ایران‌شناسی در دوران باستان ص764. چاپ تهران 1390 از انتشارات طهوری.
5- دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا فارسی: مقاله هانس هاینریش شدر‌.
6-‌ سایت "تاریخ ما"‌ مقاله‌ هانس هاینریش شدر‌.
7-‌ سید حسن تقی‌زاده‌: مانی‌شناسی ص142-157 چاپ تهران  1383 به کوشش ایرج افشار از انتشارات طوس‌ 8- ماخذ شماره 1ص454.
9- مهرداد بهار و ابوالقاسم‌ اسماعیل‌پور‌: ادبیات مانوی صص84-85 چاپ تهران 1393 از انتشارات نشر کارنامه‌.